Czy diety oczyszczające działają?

Chyba każdy z nas słyszał o dietach na oczyszczanie organizmu, kilkudniowych detoksach czy kuracjach sokowych. Szczególnie teraz, gdy zaczęła się wiosna, jesteśmy zewsząd zachęcani do wiosennego oczyszczania. Niestety nie jest to takie proste. I choć posty warzywno-owocowe mogą niektórym osobom przynieść pewne korzyści, to jednak nie spowodują, że detoksykacja organizmu będzie przebiegać sprawniej.

W niniejszym artykule chcę Wam pokazać, jak skomplikowaną sprawą jest tzw. oczyszczanie organizmu oraz, że nie ma uniwersalnego programu żywieniowego, który spowoduje, że nasz organizm nagle oczyści się z zalegających toksyn. Nie chcę jednak zostawiać Was z niczym, dlatego w artykule przedstawiam, jak realnie możemy wesprzeć te skomplikowane procesy nie stosując żadnych krótkoterminowych i często bardzo restrykcyjnych diet.

Oczyszczanie organizmu, czyli detoksykacja

Organizm człowieka każdego dnia narażony jest na setki egzogennych toksyn – leki, metale ciężkie, środki ochrony roślin, dodatki do żywności, domowe środki czystości i wiele innych. Substancje toksyczne pochodzą również ze źródeł endogennych – endotoksyny bakteryjne czy końcowe produkty metabolizmu.

System detoksykacji u ludzi jest rozbudowany, wysoce złożony i podlega niezliczonym mechanizmom regulacyjnym. Obejmuje biotransformację i eliminację toksyn pochodzenia egzogennego i endogennego. Jest również zmienny osobniczo – w każdej populacji narażonej na te same czynniki rakotwórcze niektóre osoby zachorują na raka, a inne nie. Ta zmienność dotyczy również innych chorób i wydaje się być po części związana ze zdolnością organizmu do detoksykacji różnych pro-karcynogenów i innych ksenobiotyków. Dlatego poza poziomem toksyn środowiskowych, istotna jest reakcja organizmu na te toksyny. Na to, jak dany organizm zareaguje na substancje toksyczne, wpływa wiele różnych czynników:

  • płeć
  • wiek
  • polimorfizmy genetyczne
  • środowisko (narażenie na toksyny)
  • dieta i styl życia
  • funkcjonowanie układu hormonalnego
  • funkcjonowanie wątroby
  • ciąża
  • menopauza
  • choroby
  • szczelność bariery jelitowej
  • leki

Niektóre badania sugerują związek między zdolnością organizmu do odpowiedniego przekształcania toksycznych ksenobiotyków i metabolitów a etiologią różnych zagadkowych jednostek chorobowych, takich jak zespół przewlekłego zmęczenia, fibromialgia i nadwrażliwość na różne substancje chemiczne. Zaburzenia neurologiczne, takie jak te obserwowane w chorobie Parkinsona, również mogą wynikać z upośledzenia detoksykacji. W badaniach epidemiologicznych zaobserwowano związek między chorobą Parkinsona a narażeniem na żelazo, rtęć, mangan i ołów. Ponadto istnieje związek między upośledzoną detoksykacją a niektórymi rodzajami raka, chociaż badania nie są jednoznaczne. Sugeruje się, że wiele przypadków raka wynika z upośledzonej zdolności do odpowiedniej detoksykacji ksenobiotyków, stanu, który może wynikać z genetycznej tendencji do niższej aktywności detoksykacji, niewystarczającego spożycia substancji odżywczych i/lub nadmiernego spożycia ksenobiotyków lub narażenie na rakotwórcze czynniki środowiskowe. Niemniej powiązanie detoksu z konkretną chorobą jest prawie niemożliwe, ponieważ system enzymów detoksykacji jest niesamowicie złożony i zmienny osobniczo.

Biotransformacja substancji toksycznych w nietoksyczne metabolity (i ich późniejsze wydalanie) odbywa się głównie w wątrobie i wtórnie w ścianie błony śluzowej jelita, chociaż ostatecznie zaangażowanych jest wiele układów. Biotransformacja prowadzi do zmian w substancji, zwiększając jej rozpuszczalność w wodzie i przyspieszając jej wydalanie z organizmu. W trakcie biotransformacji może dojść zarówno do zmniejszenia toksyczności danej substancji, jak i zwiększenia jej toksycznego działania. Dlatego taka substancja poddawana jest dalszym reakcjom, które mają na celu przekształcenie jej do nietoksycznego związku i wydalenie go organizmu. Reakcje biochemiczne, które zachodzą w trakcie detoksu można podzielić na trzy fazy.

Faza I

I faza detoksykacji jest na ogół pierwszą enzymatyczną obroną organizmu przed obcymi związkami. W wyniku reakcji utleniania, redukcji i hydrolizy, toksyny przekształcane są w formy lepiej rozpuszczalne w wodzie i wykazujące zdecydowanie lepszą polarność, przez co mogą zostać wydalone z organizmu lub poddane działaniom enzymów II fazy detoksu.

W I fazie bierze udział wiele enzymów – dehydrogenazy, reduktazy, oksydazy, hydrolazy i monooksydazy, w tym co najmniej 57 enzymów znanych jako cytochrom P450 (CYPs). Białka te wykazują szereg różnych funkcji. Najwyższą ich aktywność zaobserwowano w wątrobie i jelicie cienkim, ale aktywne są również w płucach, sercu, mózgu, skórze czy nerkach. Poza metabolizmem substancji egzogennych (leki, toksyny), enzymy CYPs metabolizują substancje endogenne, takie jak witaminy, hormony, kwas arachidonowy czy neuroprzekaźniki. Niektóre z nich mogą uczestniczyć w aktywacji metabolicznej kancerogenów oraz powstawaniu toksycznych metabolitów.

Ważnymi fizjologicznymi regulatorami ekspresji CYPs są hormony – hormon wzrostu, glikokortykoidy, hormony tarczycy i hormony płciowe, które poprzez aktywację receptorów błonowych, cytoplazmatycznych lub jądrowych, regulują transkrypcję genów CYP. Ponadto istnieją różne polimorfizmy które wpływają na aktywację CYPs – mogą ją zarówno zwiększać, jak i zmniejszać. Wpływ na ekspresję niektórych enzymów CYPs ma również palenie papierosów.

W pierwszej fazie detoksu powstają często związki, które są bardziej toksyczne niż ich związki macierzyste. Jeżeli nie dojdzie do ich dalszego metabolizowania (II faza detoksu) mogą doprowadzić do uszkodzenia białek, RNA i DNA w komórce.

Co jest zatem korzystniejsze – aktywacja czy hamowanie enzymów CYPs? Nie ma na to pytanie jednoznacznej odpowiedzi. Zarówno nadmierna aktywacja, jak i nadmierne hamowanie enzymów może wiązać się z szeregiem niekorzystnych zmian w organizmie. Niemniej niektóre naturalne związki mogą wpływać na działanie pewnych CYPs – mogą działać aktywująco lub hamująco. Jednym z najpopularniejszych przykładów wpływu żywności na działanie enzymów CYPs jest sok z grejpfruta. Dla wielu osób zażywających przewlekle niektóre leki jest on niewskazany ponieważ hamuje aktywność enzymów CYP3A, przez co zmniejsza metabolizm leku i zwiększa jego stężenie we krwi, co w konsekwencji może doprowadzić do poważnych skutków ubocznych.

Enzymy cytochromu P450 to oksydazy, które w procesie biotransformacji ksenobiotyków wytwarzają reaktywne formy tlenu w większej ilości niż podczas normalnego metabolizmu komórkowego. Ksenobiotyki po biotransformacji są reaktywnymi elektrofilami, które są wygaszane przez endogenne antyoksydanty (dysmutaza ponadtlenkowa, katalaza, peroksydaza glutationowa). Takie nadmierne zapotrzebowanie na aktywność antyoksydacyjną może prowadzić do wyczerpania komórkowej obrony antyoksydacyjnej, zwiększając w ten sposób stres oksydacyjny.

Szczególną ostrożność należy zachować w trakcie długotrwałych postów lub diet opierających się na sporych restrykcjach kalorycznych, ponieważ mogą one zwiększać aktywność I fazy. Jeżeli takie diety prowadzone są bez wsparcia antyoksyadacyjnego lub II faza detoksu jest w jakimś stopniu zahamowana, posty mogą mieć negatywne konsekwencje u niektórych osób, szczególnie przewlekle chorych i otyłych.

Aby wydalanie ksenobiotyków było skuteczne, aktywność fazy I wymaga wsparcia antyoksydacyjnego. Takim wsparciem będzie m.in. wprowadzenie do diety antyoksydantów egzogennych. Należą do nich przede wszystkim:

  • witamina C i E
  • selen, miedź, cynk, mangan
  • karoteny – likopen, beta-karoten, luteina, zeaksantyna, astaksantyna
  • koenzym Q10
  • związki siarki znajdujące się w warzywach kapustnych, cebuli i czosnku
  • bioflawonoidy
  • sylimaryna
  • pycnogenol
  • NAC
  • kwas alfa-liponowy
  • kurkumina

Faza II

W II fazie detoksu dochodzi do neutralizacji toksycznych metabolitów I fazy. W tej fazie następuje koniugacja, czyli łączenie metabolitów powstałych w wyniku reakcji I fazy z różnymi grupami funkcyjnymi. Wyróżniamy:

  • Koniugację glukuronidową (zachodzi poprzez reakcje enzymatyczne, w których wykorzystywany jest aktywny kwas glukuronowy)
  • Koniugację siarczanową (zachodzi poprzez reakcje enzymatyczne, w których wykorzystywany jest aktywny siarczan)
  • Koniugację glutationu lub tworzenie kwasu merkapturowego (proces enzymatyczny wynikający ze sprzęgania reaktywnych produktów pośrednich z glutationem; skoniugowany produkt jest następnie przekształcany w kwas merkapturowy i wydalany)
  • Koniugację aminokwasów
  • Acetylowanie
  • Metylację

Wynikiem działania tych reakcji jest wzrost hydrofilowości metabolitu, prowadzący do jego zwiększonego wydalania z żółcią i/lub moczem. Jednakże podobnie jak w przypadku enzymów CYPs, polimorfizmy genetyczne mogą odgrywać tu znaczącą rolę.

Równowaga między procesami fazy I i fazy II ma fundamentalne znaczenie. Jeżeli reakcje fazy II są w jakiś sposób zahamowane lub jeśli faza I wykazuje podwyższoną aktywność bez jednoczesnego wzrostu w fazie II, równowaga może zostać zaburzona.

Istnieje kilka czynników, które mogą wpływać na aktywność enzymów I i II fazy. Kiedy organizm jest narażony na dużą ilość ksenobiotyków, w zależności od ich rodzaju, aktywność niektórych enzymów może ulec zwiększeniu lub zmniejszeniu. Na przykład wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne z dymu papierosowego powodują znaczny wzrost aktywności fazy I, przy niewielkiej lub żadnej aktywacji enzymów II fazy, co w konsekwencji zwiększa stres oksydacyjny.

II faza detoksu a dieta

Działanie enzymów II fazy detoksu jest zależne od odpowiedniej ilości kofaktorów, czyli związków chemicznych, które są potrzebne enzymom do katalizowania konkretnych reakcji chemicznych. Należą do nich przede wszystkim glutation, siarczan i glicyna. Niedobory tych kofaktorów mogą skutkować brakiem równowagi między aktywnością I i II fazy. Ponadto aktywność fazy II jest silnie uzależniona od obecności odpowiedniej energii w postaci ATP, więc wyczerpanie rezerw ATP może nieść ze sobą negatywne konsekwencje. Warto wspomnieć, że zmniejszone zapasy ATP w wątrobie częściej występują u osób z nadwagą i otyłością.

Zatem w jaki sposób odżywianie może wspomóc utrzymanie lub przywrócenie równowagi między tymi dwoma fazami detoksykacji?

Sulfotransferazy

Koniugacja siarczanowa jest głównym szlakiem sprzęgania odpowiedzialnym za dezaktywację, detoksykację i wydalanie ksenobiotyków i cząsteczek endogennych. Za przeprowadzanie tych reakcji odpowiedzialne są sulfotransferazy (SULT), czyli duża rodzina enzymów sprzęgających II fazy detoksu. Dla prawidłowości tych reakcji niezbędną są m.in.

  • prawidłowy poziom witaminy A
  • odpowiednia podaż białka w diecie
  • źródła siarki takie jak cebula, czosnek, przegrzebki, krewetki, homary, kurczak, indyk, cielęcina, wołowina, orzechy brazylijskie, jaja, kapusta, brukselka, ciecierzyca, dorsz, sardynki, migdały, szpinak, cheddar, parmezan

UDP-glukuronozylotransferazy

Za koniugację glukuronidową odpowiedzialna jest rodzina enzymów UDP-glukuronozylotransferazy. Reakcje obejmują sprzęganie wielu substancji ksenobiotycznych z kwasem glukuronowym, tworząc nieaktywne, rozpuszczalne w wodzie związki. Aktywacja enzymów UDP-glukuronozylotransferazy jest zatem pożądana. Do produktów, które mogą pomóc w aktywowaniu UDP-glukuronozylotransferaz należą:

  • produkty bogate w karoteny: dynia, marchew, batat, kapusty, czerwona papryka, szpinak, gorczyca, boćwina, mniszek lekarski, sałata rzymska
  • produkty bogate w kwercetynę: jabłka, morele, jagody, czarny bez, aronia, żurawina, dzika róża, cebula, fasolka szparagowa, jarmuż, kiełki lucerny, brokuły, czarna herbata, chili w proszku
  • pokarmy bogate w chryzynę i luteolinę: brokuły, chilli, seler, rozmaryn, miód, propolis, pyłek pszczeli
  • produkty bogate w kwas D-glukarowy: jabłka, grejpfruty, kiełki lucerny, brokuły, brukselka, fasola adzuki, pomidor, kalafior, fasola mung, wiśnie, morele, szpinak, pomarańcze
  • produkty bogate w kwas elagowy: maliny, jeżyny, truskawki, czarna porzeczka, żurawina, orzechy, granat
  • produkty bogate w kwas ferulowy: pełne ziarna, palona kawa, pomidory, szparagi, karczochy, oliwki, jagody, groszek, cytrusy
  • produkty bogate w astaksantynę: algi, drożdże, łosoś, pstrąg, krewetki, raki
  • produkty bogate w magnez: nasiona (zwłaszcza pestki dyni i nasiona sezamu), nasiona roślin strączkowych, orzechy (zwłaszcza orzechy brazylijskie i migdały), produkty pełnoziarniste (zwłaszcza amarantus)
  • kurkumina
  • resweratrol
  • błonnik

Do substancji hamujących enzymy UDP-glukuronozylotransferazy należą przede wszystkim pestycydy, metale ciężkie, mykotoksyny i niektóre antybiotyki. Reakcje glukuronidacji mogą być ponadto hamowane przez palenie papierosów, posty i prawdopodobnie wysokie spożycie fruktozy.

S-transferazy glutationowe

S-transferazy glutationowe (GST) obejmują kompleks enzymów, których główną funkcją jest przyłączanie grupy glutationowej do biotransformowanego metabolitu. Poza ochroną komórki przed szkodliwym działaniem substancji toksycznych, S-transferazy glutationowe chronią organizm również przez produktami stresu oksydacyjnego. Wiele produktów spożywczych i składników żywności może działać aktywujące na te enzymy:

  • warzywa krzyżowe
  • czosnek
  • resweratrol
  • cytrusy
  • olej rybi
  • czarna soja
  • kurkumina
  • zielona herbata
  • herbata rooibos
  • kwas elagowy
  • rozmaryn
  • masło ghee

Wsparcie działanie enzymów GST powinno obejmować ponadto poprawę statusu zredukowanego glutationu. Niestety większość glutationu z pożywienia czy suplementów diety jest słabo wchłaniania, dlatego ważne jest dostarczenie kofaktorów do jego endogennej syntezy. Pomocne będą:

  • witamina B6, magnez, selen
  • kurkumina
  • sylimaryna
  • kwas foliowy
  • kwas alfa-liponowy
  • warzywa kapustne
  • karczochy

Aminokwasy

Aminokwasy pochodzenia endogennego lub egzogennego mogą być wykorzystywane do przyłączania się do cząsteczek w celu ich wydalenia z organizmu. Dlatego optymalna podaż biała jest niezbędna do przeprowadzenia procesów detoksykacji. Do aminokwasów, które biorą udział w II fazie detoksu należą:

  • glicyna (źródło: mięso, ryby, owoce morza, jaja, wodorosty, amarantus, pestki dyni, migdały, nasiona słonecznika, fasola mung, soczewica, soja)
  • tauryna (źródło: ryby, owoce morza, mięso drobiowe)
  • glutamina (źródło: wołowina, wieprzowina, drób, nabiał, szpinak, pietruszka, kapusta)
  • ornityna (syntetyzowana endogennie)
  • arginina (źródło: mięso,

 » Czytaj dalej

Powered by the Echo RSS Plugin by CodeRevolution.

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.